Psychoterapia

„Zmiana nie następuje wtedy, gdy stajesz się kimś, kim nie jesteś, ale wtedy, gdy stajesz się bardziej tym kim jesteś.”

Arnold Beisser

Podejście Gestalt

Gestalt zaliczany jest do nurtu psychoterapii humanistycznej. Wywodził się pierwotnie z psychoanalizy, następnie ewoluował i integrował w sobie różne podejścia m.in. psychodramę, terapie ciała w koncepcji Reicha, fenomenologię, filozofię egzystencjalną oraz filozofie wschodnie. Za twórców terapii Gestalt uznaje się: Perls’a, Hefferline’a i Goodman’a, którzy w 1951 r. wydali klasyczną, lecz wciąż nie przetłumaczoną na język polski pozycję – Gestalt Therapy: Excitement and Growth in the Human Personality. Dokonali oni niezwykłej i twórczej syntezy różnych dziedzin wiedzy, opracowując w nowatorski sposób teorię osobowości, funkcjonowania człowieka (organizmu) w kontakcie ze środowiskiem, a także procesu rozwoju i powstawania zaburzeń psychicznych (zaburzeń w kontaktowaniu się organizmu/środowiska, cyklu doświadczania). W oparciu o tę teorię stworzyli skuteczną metodę pracy psychoterapeutycznej, która w kolejnych latach rozwijała się w różnych kierunkach (doświadczeniowy, relacyjny, pracy z ciałem).

Gestalt jest metodą psychoterapeutyczną, w której najważniejsze są:

  • Relacja pomiędzy klientem a terapeutą – opiera się ona na zaufaniu i więzi, pozwalających na zachowanie bezpiecznych warunków do pracy terapeutycznej oraz doświadczenie autentycznego kontaktu pomiędzy;
  • „Tu i Teraz” – doświadczenie swoich emocji, pragnień, potrzeb czy trudności w teraźniejszości,
    w skupieniu się na chwili obecnej;
  • Całościowe (holistyczne) spojrzenie na człowieka – połączenie i integrowanie sfer cielesnej, psychicznej, emocjonalnej i duchowej; dostrzeżenie całego środowiska – czasowego, kulturowego, społecznego, a także relacyjnego kontekstu w jakim się On znajduje;
  • Dążenie do poszerzania świadomości z różnych sfer przeżyć: emocji, myśli i ciała; rozpoznawanie potrzeb i pragnień, a także mechanizmów psychicznych blokujących ich zaspokajanie;
  • Zwrócenie uwagi na niepowtarzalność – fenomen każdego człowieka.

 

Terapia Gestalt umożliwia całościowe doświadczanie ludzkiego istnienia integrując wymiary zmysłowe, intelektualne, emocjonalne, społeczne i duchowe. W nurcie tym skupia się uwagę na świadomości aktualnego doświadczenia – bycie w tu i teraz. Ważny jest prawdziwy kontakt z innymi ludźmi oraz możliwość twórczego dostosowania organizmu do środowiska. W psychoterapii dąży się do uświadomienia sobie wewnętrznych mechanizmów, które często zmuszają nas do powtarzania, kiedyś niezbędnych do funkcjonowania, a obecnie blokujących rozwój zachowań. Gestalt zmierza także do zwiększenia świadomości naszych potrzeb, ukazuje w jaki sposób zatrzymujemy się w cyklu ich zaspokajania, pozwala dostrzec nasze uniki, iluzje, lęki i zahamowania.

W trakcie psychoterapii nie dążymy tylko do wyjaśnienia źródeł naszych trudności – szukamy nowych rozwiązań lub innych możliwości doświadczania siebie. Gestalt zakłada, że każdy z nas odpowiada za swoje wybory lub ich brak. W nurcie tym korzysta się z różnych metod doświadczania: psychodrama, praca nad energią, oddychaniem, praca z ciałem lub głosem, z wyrażaniem emocji, praca ze snem. Istotą Gestaltu nie są jednak metody czy techniki terapeutyczne, lecz prawdziwe i autentyczne spotkanie, relacja JA-TY oraz świadomość toczącego się procesu.

Podejście psychodynamiczne

Psychoterapia w nurcie psychodynamicznym polega na „podążaniu” za klientem oraz budowaniu relacji między klientem a terapeutą. Relacja terapeutyczna tworzy bezpieczną przestrzeń dla klienta, który ma możliwość dzielenia się z terapeutą swoimi trudnymi i bolesnymi doświadczeniami życia.

Bazą teoretyczną psychoterapii psychodynamicznej jest psychoanaliza i odkrycia jej autora Z. Freuda, ale również późniejsze osiągnięcia i założenia przedstawicieli teorii relacji z obiektem (m.in. M. Klein), psychologii ego czy psychologii self H. Kohuta. Warto podkreślić, że myślenie psychodynamiczne jest z założenia otwarte na wszelkiego rodzaju nowości z zakresu psychiatrii oraz psychoterapii, płynnie integrując najważniejsze z nich w swoich ramach. Od czasów psychoanalizy Freuda zarówno teoria jak i metody pracy terapeutycznej przeszły duże zmiany.

Po pierwsze sesje odbywają się „twarzą w twarz”, terapeuta i klient siedzą zwróceni do siebie, tak aby cały czas mogli mieć kontakt wzrokowy. Psychoterapia psychodynamiczna toczy się w oparciu o relację terapeutyczną, czyli silną, zaakceptowaną obustronnie więź między klientem, a terapeutą. Terapeuta zachęca klienta, aby ten najswobodniej jak potrafi mówił o swoich problemach i trudnościach, a jeżeli nic takiego akurat się nie pojawia, zachęca by mówił swobodnie o wszystkim co przychodzi mu do głowy. Im bardziej otwarty i swobodny jest klient tym lepiej. Mogą to być wspomnienia, aktualne myśli, uczucia, sny a także pytania. Nie ma znaczenia jak bardzo to co mówi klient wydaje się trywialne – w dłuższej perspektywie mówienie o tym doprowadzi do ciekawych wniosków. Terapeuta dostosowuje swoją aktywność do aktualnych potrzeb i możliwości klienta, „podążając” za dynamiką jego przeżyć psychicznych. Zadaniem terapeuty jest udzielenie wsparcia klientowi w zrozumieniu tego, czego on sam o sobie nie wie. Wynika to przede wszystkim z założenia, że na życie psychiczne człowieka ogromny wpływ mają nieświadome mechanizmy działania, wewnętrzne konflikty i pragnienia oraz określone sposoby interpretowania rzeczywistości i relacji z innymi. Terapeuta pomaga klientowi zrozumieć dlaczego reaguje w określony sposób, na jakiej podstawie tworzy takie a nie inne sądy, a także z czego wynikają przeżywane przez niego emocje.

Podejście systemowe

Psychoterapia w zasadniczym stopniu oparta o teorię i tzw. myślenie systemowe oznacza, że problemy, z jakimi zgłasza się do terapii dana osoba będą również rozpatrywane jako problemy całego „systemu rodzinnego”, z perspektywy interakcyjnej, tzn. jak dany problem wpływa na relacje pomiędzy poszczególnymi osobami w rodzinie i co można zrobić, by go rozwiązać lub zminimalizować.

Terapeuta systemowy stara się pomagać klientowi w poszerzeniu jego spojrzenia na samego siebie w znaczących dla niego relacjach. Podstawą tego podejścia jest założenie, że każdy postrzega świat i siebie w tylko sobie właściwy sposób. A zatem nie istnieje tzw. obiektywna, niezależna „prawda”. Stąd też terapeuta zachowuje postawę ciekawości i zarazem neutralności. Przy pełnym szacunku wobec klienta stara się zachować dystans wobec opowieści o problemie, czy narracji, którą klient przedstawia. Zadaniem terapeuty jest stawianie pomocnych pytań i zachęcanie klienta do różnych zadań (możliwe są metody wyobrażeniowe – tworzenie innych możliwych opowieści, alternatywnych historii, zarówno o nim samym, jego życiu, problemie, jak i rozwiązaniu). Terapeuta dopytuje też o relacje między klientem a innymi osobami, przeformułowuje znaczenia, do których klient się przywiązał, używa metafor, wydobywa zasoby, umiejętności klienta lub zachęca do eksperymentów.

Psychoterapia systemowa sprawdza się również w kontakcie indywidualnym wspierając między innymi osoby, którym trudno jest się wyodrębnić z rodziny, wyodrębnić własne „JA” („JA chcę”, „JA pragnę”, „JA myślę”) wobec zbyt silnego rodzinnego „MY” („MY chcemy”, „MY pragniemy”, „MY myślimy”). Celem indywidualnych spotkań jest dążenie do tego, by klient zyskał świadomość swoich potrzeb, co w rezultacie umożliwi samodzielny sposób reagowania. Nauka samodzielnego sposobu reagowania polega w tym wypadku na zmobilizowaniu własnych, wcześniej niewykorzystywanych zasobów, by móc zakomunikować swoje granice „Oto, co myślę, w co wierzę, oto, co zrobię lub nie zrobię”. Jest to wbrew pozorom czasami niełatwe zadanie, gdyż posiadanie spójnego, autonomicznego „JA” przejawia się w umiejętności zachowania kontroli nad własnymi uczuciami, myślami, przy jednoczesnym poszanowaniu więzi emocjonalnych ze swoją rodziną.